Конституция – мемлекеттің негізгі Заңы

Реферат

2. Қазақстанның конституциялық дамуы

3. Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекет құру

4. Қазақстан Республикасындағы адамның негізгі маңызды құқығы мен

бостандықтары

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Конституция сөзі негізінде латын тілінен шыққан, constitutio латын

тілінен аударғанда мекеме, бекітілім дегенді білдіреді. Мемлекеттің

негізгі заңы ретінде конституция буржуазиялық мемлекеттердің өмірге келген

соң пайда болды. Конституцияны түрлі негіздермен жіктеуге болады. Олар

өзгерістер және түзетулер енгізу тәсілі бойынша қатаң және өзгермелі болып

бөлінеді. Қатаң конституциялар референдум жолымен жаппай дауыс беру арқылы

не арнаулы конституциялық іс-шаралар жлымен немесе Парламентпен

қабылданады. Өзгермелі конституциялар қатардағы заңдарды қабылдау

тәртібімен қабылданады және өзгертіледі.

Формасы бойынша конституиялар жазылған немесе жазылмаған болуы

мүмкін. Жазылғандар бірыңғай нормативтік құқықтық акт түрінде болады.

Жазылмағандар – конституциялық сипаттағы бірқатар жүйеленбеген актілер,

соттық прецеденттер, құқықтық әдет-ғұрыптар, т.б.

1. Конституция – мемлекеттің негізгі Заңы

Конституция қазіргі заманғы демократиялық мемлекеттің құқықтық

жүйесінде айрықша орын алады және құқықтық мемлекеттің қажетті белгілерінің

бірі болып табылады. Конституцияның болуы – заңдылықтың, құқық тәртібінің

және билік институтының тұрақтылығының міндетті шарты.

Конституция өзіндік заңдық ерекшеліктерге: жоғарғы заң күшіне,

тікілей әрекет етуге, құрылтайшылық сипатқа, түзетулер қабылдау мен

енгізудің ерекше тәртібіне ие.

Конституция – құрылтайшылық сипаттағы нормативтік құқықтық акт.

Қазақстан Республикасының Конституциясы бүкілхалықтық дауыс беру жлымен

қабылданды, демек конституция нормаларында халықтың ерік-жігері жүзеге

асырылады және Конституция нормалары құрылтайшылық, бастапқы сипатқа ие

деген сөз. Конституция қоғамда пайда болатын күрделі қатынастарды реттейді,

ол барлық салаларды қамтиды: саяси, экономикалық, әлеуметтік және рухани.

Қазақстан Республикасының Конституциясы елдегі нормативтік

40 стр., 19903 слов

Каза стан Республикасыны Конституциялы Ке есіні ы ты м ртебесі

... 2.2. Конституциялық іс жүргізу.......................................................................49-61 Қорытынды.........................................................................................................62-63 Қолданылған әдебиеттер тізімі........................................................................64-65 Кіріспе. Қазақстан халқы егеменді мемлекеттің ұлтты ...

құқықтықактілер жүйесін бастай отырып, ең жоғарғы заң күшіне ие.

Конституция нормаларының үстемдігі не бір заң немесе нормативтік акт

Конституция нормаларына қайшы келмеуге тиістігімен сипатталады. Конституция

нормаларына қайшы келетін заңды немесе басқа нормативтік актілер

заңдылықтармен белгіленген тәртіппен алынып тасталады.[1]

Конституция нормаларының тікілей қолданылуы оның нормалары қоғамдық

қатынастары реттеген кезде міндетті түрде әрекет етеді дегенді білдіреді.

Конституция қолданыстағы нормативтік акт болып табылады, оның нормалары

Қазақстан Республикасының барлық аумағында қолданылады. Конституция

нормаларының тікілей қолданылуы мемлекеттік органдар мен лауазымды тұлғалар

өз қызметтерінде Конституцияны басшылыққа алуы керек дегенді де білдіреді.

Азаматтар және оның бірлестіктері өз құқықтарын қорғаған кезде тек

конституциялық нормаларға сілтеме жасауға құқылы.

Конституция негізгі заң ретінде тұрақтылығымен сипатталады, оны

қабылдау мен өзгертудің ерекше тәртібімен қамтамасыз етіледі. Қазақстан

Республикасы Конституциясының 91-бабының 2-тармағында конституцияда

белгіленген мемлекеттің біртұтастығы және аумақтың тұтастығы, Республиканы

басқару нысанын өзгертуге болмайтындығы атап көрсетілген. Мұндай өзгерістер

тек жаңа Конституция қабылдау жолымен мүмкін болады. Конституцияға

түзетулер Республика Президентінің шешімі бойынша өткізілетін республикалық

референдуммен енгізілуі мүмкін. Өзгерістер мен толықтыруларды, егер

Президент оларды қарауды жоғарғы өкілетті органға беруге ұйғарса, Парламент

қабылдайды. Конституцияға енгізілуге тиіс түзетулер жобасы Парламенттің екі

Палатасының бірлескен мәжілісінде қаралады. Өзгерістер мен толықтырулар,

егер оған Парламент депутаттары жалпы санының төрттен үш бөлігі жақтап

дауыс берсе қабылданады.

2. Қазақстанның конституциялық дамуы

Қазақстанның конституциялық дамуын қай уақыттан бастап есептеу

керектігі жөніндегі мәселе оқымысты-заңгерлердің, тарихшылардың және

басқалардың бірталайдан бергі пікірталастарының өзегі болып келеді. Бұл

ретте конституциялық мемлекет құруға деген алғашқы талпыныстарды 1916-1919

жылдары алаш қозғалысының өкілдері жасағаны байқалады. Е.К. Нұрпейісов,

А.К. Котов сияқты қазақстандық заңгерлердің пікірінше: Алаш орда

үкіметінің қызметі мемлекеттік құрылым ретінде ерекше маңызға ие, ол

егемендікке ұмтылған қазақстанның конституциялық эволюциясының алғашқы

нышандары болды.

Қазақстанның конституциялық дамуының келесі кезеңі билік басына

Кеңестер келген соң басталған кеңестік конституционализм кезеңімен

сипатталады. Бұл кезеңде үш Конституция қабылданды: 1926 жылғы 18 ақпандағы

Қазақ автономиялық Советтік социалистік республикасының Конституциясы, 1937

жылғы Қазақ ССР-і Конституциясы және 1978 жылғы Қазақ ССР-і Конституциясы.

Жоғарыда аталған конституциялардың ерекшеліктері деп олардың сөз жүзіндегі

ғана демократиялылығын және сонымен бірге нақтылы жағдайдан мүлде алшақ

4 стр., 1943 слов

Мемлекеттік бюджет тапшылығы және оны жою жолдары

... мемлекеттік бюджет пен мемлекеттік қарыз мәселесінің экономикадағы маңызын,сонымен қатар бюджет тапшылығы мен қарыз мәселесін шешу жолдарын табу болып табылады І БЮДЖЕТ ТАПШЫЛЫҒЫ МЕН МЕМЛЕКЕТТІК ҚАРЫЗДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ 1.1 Бюджет тапшылы ... бюджет қатынастары мемлекеттің орталық-тандырылған ақша қорында — бюджеттік қорында затталынады. Қазақстан Республикасыны ... Мемлекеттік бюджет, кез келген ...

кетуін атап кету қажет. Жалпы алғанда 20-30 жылдардағы конституциялар

Қазақстанда орын алған тоталитарлық-деспоттық жүйені көрсетпейді. Кеңестік

кезеңнің кейінгі жылдарындағы конституциялық заңдылықтарына келетін болсақ,

оның негізіне мемлекеттің тұлғадан жоғары тұру қағидаты салынғанын атап өту

керек, сонымен бірге заңда бекітілген нормалар мен оларды жүзеге асырудың

бір-бірінен алшақ кетуі жөнінде де айтуға болады.

Конституциялық дамудың қазіргі заманғы кезеңі 1990жылғы 25 қазанда

Қазақстан Республикасының мемлекеттік егемендігін жариялаудан басталады.

Бұл кезеңде Қазақ ҚСР-нің мемлекеттік егемендігі туралы Декларация,

Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы конституциялық

заң қабылданды. Конституциялық эволюцияның шынар шыңы 1993 жылғы 28

қантарда Қазақстан Республикасының Конституциясың қабылдау болды. Ол

қазақстан қоғамын демократизациялауда маңызды қадам болды, жаңа тәуелсіз

мемлекетті өркениетті конституциялық мемлекеттердің қатарына көтерді.

1993 жылғы Конституция мемлекеттік басқару нысанын анықтамады, соған

қарамастан конституция сарындарынан парламенттікреспубликаға бір табан

жақын тұрғандығы байқалатын. Биліктерді бөлу қағидаты тұңғыш рет

конституциялық дәрежеге көтерілді, мемлекеттік билікті ұйымдастыруда тежеме

мен тепе-теңдіктер жүйесі бекітілді, ол төмендегідей элементтерден көрініс

тапты: президенттік вето және оны қалыпқа келтіру механизмі, Президенттің

және Вице-президенттің орнынан кетуі, Министрлер Кабинетінің орнынан кетуі,

т.б.

Бүгінгі қолданыстағы 1995 жылдың 30 тамызында қабылданған Конституция

Қазақстанда президенттік басқару нысанын бекітті, сөйтіп Қазақстан

Республикасы конституциялық эволюциясының жаңа кезеңіне жол салды.[2]

Қазақстан Республикасының Конституциясы бүкілхалықтық дауыс беру

жолымен республикалық референдумда қабылданды. Қазақстан Республикасы

мемлекеттігінің одан әрі қалыптасуына байланысты 1998 жылдың 7 қазанында

Қазақстан Республикасының Парламенті қабылдаған Конституциялық заңмен

Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.

Қазақстан Республикасының Конституциясы преамбуладан және тоғыз

бөлімнен тұрады. Преамбула Конституцияның құрылтайшылық сипатын көрсетеді,

оны қабылдаған ерекше субъект – Қазақстан халқына назар аударады. Жалпы

ережелер аталатын бірінші бөлімде Қазақстанның мемлекеттік құрылысының

негіздері анықталған, Қазақстан Республикасының қызметіне негіз болатын

қағидаттар бекітілген.

Конституция Қазақстанды демократиялық, зайырлы, құқықтық және

әлеуметтік мемлекет деп орнықтырды (1-бап).

Қазақстан Республикасы

президенттік басқару нысандағы біртұтас мемлекет болып құрылады.

Мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы – халық. Конституция мемлекеттік

билікті үш: заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлу қағидатын

алдыға тартады. Сонымен бірге Конституция Президенттің әлуетті билігін

белгілейді. Адам және азамат аталатын екінші бөлімде тұлғанның құқықтық

5 стр., 2291 слов

Конституция – Мемлекеттің Ата Заңы

... қстан Республикасының Конституциясы заңдастырды.Оларға жататындар –Конституциялық Кеңес, Бас Прокуратура. Олар белгілі дәрежеде аталған мемлекеттік билік буындарына байланысты тежемелік құрал ретінде байқалады. Конституция барлық мемлекеттік ... ғасырдан бастап орнықты. Алғашқы конституция 1789ж АҚШ- та, сонан соң 1789ж Францияда қабылданды. Кез келген конституция қоғамда орныққан тәртіптің негізгі ...

м!ртебесі, ҚР азаматтығы негіздері анықталған. Үшіші бөлімде Қазақстан

Республикасы Президенттінің конституциялық мәртебесі бекітілген, ол

Президент деп аталады. IV, V және VII бөлімдер Қазақстан Республикасы

Парламентінің, Үкіметінің және соттарының конституциялық-құқықтық

мәртебесін анықтауға арналған. Алтыншы бөлімде Конституциялық Кеңестің

мәртебесі айрықша бекітіледі. Сегізінші бөлім ҚР жергілікті мемлекеттік

басқару және өзін-өзі басқару негіздеріне арналған. Соңғы тоғызыншы бөлім

қорытынды және өтпелі ережелерді анықтайды.

3. Қазахстан Республикасында құқықтық мемлекет құру.

Демократиялық мемлекет құру және дамыту туралы ой-толғамдар, идеяларды

қазақ ойшылдарының шығармашылық мұраларынан да көптеп кездестіруге болады.

Солардың бірі Абай Құнанбаев болып табылады. Ол құқықтық мемлекеттің

қағидаттарын құру мәселесі бойынша бірқатар салмақты ой-пікірлер білдірді,

олардың біразы күні бүгінге дейін өз мән-маңызын жойған жоқ. Ақын

мемлекеттік егемендік позициянын жақтады, адамдарды ұйымдастыру мен

қорғаудың жоғарғы формасы заң деп таныды. Заңның рөлі туралы Абай былай деп

жазды: бізге ата-бабаларымыздан мұра боп қалған заңдардың жиынтығын –

Қасым салған қасқа жолды, Есім салған ескі жолды, Тәуке ханның Жеті

Жарғысын білу қажет. Демократияның маңызды бір буыны, Абайдың пікірі

бойынша, заңның салтанат құруы болып табылады. Соттық биліктің тәуелсіздігі

туралы Абай идеялары Қазақстан Республикасы және дамыған елдер

Конституцияларының сот туралы ережелерімен астасып жатыр. Ол соттарды

шектеусіз мерзімге сайлауды жақтайды, олардың ауыстырылмауын қалайды:

білімді және білікті адамдарды, осы орында отыру мерзімін анықтамай-ақ,

сайлау қажет, тек өз істерін адал атқармағандарды ауыстыру керек.

Құқықтық мемлекеттінің қалыптасуы өте созылмалы және күрделі процесс.

Қазақстанның қазіргі кезеңі мемлекетіміздің жалпыға ортақ өркениетті даму

жолына қйата түсуімен сипатталады. Тұңғыш рет 1993 жылғы Конституция

Қазақстан Республикасының ең қымбат қазынасы – адам, оның өмірі, құқықтары

мен бостаңдықтары деп жариялады. Бұл ережені бүгінгі күні қолданыста жүрген

1995 жылғы Конституцияда, 1-баппен